Paluch koślawy czyli hallux valgus

Każda operacja wiąże się z ryzykiem. Nie ma takiego zjawiska jak prosta operacja, chociaż są zabiegi dość rutynowe. Korekcja palucha koślawego jest rutynowym zabiegiem i zwykle przebiega w przewidywalny sposób, co zmniejsza ryzyko. W operacjach tego typu najbardziej boimy się infekcji oraz braku zrostu. Infekcja, czyli zakażenie polega na rozwoju bakterii w ranie pooperacyjnej. Jest to rzadko występujące powikłanie, ale może całkowicie zniweczyć wynik operacji. Kluczowe dla zapobiegania infekcji jest utrzymanie rany pooperacyjnej w całkowitej suchości i czystości. Najlepiej zmiany opatrunków pozostawić wyszkolonemu personelowi, czyli pielęgniarkom i lekarzom. Szczególnie newralgiczny jest moment kąpieli. Pamiętajmy, że woda z kranu, choć uzdatniana, nie jest sterylna, czyli zwiera bakterie. Operowaną stopę można włożyć do grubego foliowego worka a szeroką taśmą klejącą przymocować do podudzia tak, by liczne zwoje taśmy były i na worku i na skórze. Z tak zabezpieczoną stopą śmiało można wziąć prysznic, ale nie można jej zanurzać np. w wannie pełnej wody. Brak zrostu pojawia się wtedy, gdy przecięcie kości nie chce znów zrosnąć się w całość. Takie sytuacje są bardzo rzadkie, ale wymagają ponownej operacji.

Leczenie operacyjne palucha koślawego jest osteotomią, czyli przecięciem kości. Sprowadza się do takiego przecięcia kości i ich ustawienia, by zrosły się w prawidłowy sposób a paluch zamiast być koślawy, miał prawidłowy kształt. Mnogość metod operacyjnych sprowadza się w zasadzie do sposobu przecięcia kości. Istnieją różnie rodzaje osteotomii np. Chevron, Silver-Kocher, Scarf oraz do sposobu połączenia kości w celu ich ustabilizowania do czasu zrostu. Tutaj stosuje się śruby, druty Kirschnera, płyty, zespolenia śródszpikowe i inne, czyli metalowe elementy utrzymujące kości w bezruchu. Ale sens zabiegu jest zwykle taki sam, czyli przecięcie kości i ustawienie w prawidłowym położeniu i utrzymaniu tego położenia aż kość się zrośnie. Autor tego artykułu najczęściej stosuje ostetomię Chevron i zespolenie śrubą Herberta (specjalny rodzaj śruby z dwoma gwintami o różnym skoku). Jest to bardzo rozpowszechniona metoda ale moża ją zastosować tylko w paluchach o nieznacznie zaawansowanej koślawości. Zaletą jest dość niewielka rana (około 3 cm), wysoka stabilność i dobre gojenie, wadą koszt śruby. Jeśli paluch koślawy jest zawansowany, należy rozszerzyć zabieg o osteotomię Akina (czyli dodatkowe przecięcie kości samego palucha) lub zastosowanie bardziej inwazyjnej ostetomii przypodstawnej (znacznie bliżej stawu skokowego) np. Silver-Kochera. Metod leczenia palucha jest około 200, niektóre są bardziej popularne niż inne. Za dobry efekt operacyjny odpowiada nie tyle zastosowana metoda czy implanty a doświadczenie chirurga, opieka pooperacyjna oraz rehabilitacja. Tz. Można mieć wykonaną operację najlepszą możliwą metodą a np. zamoczyć ranę, wywołać infekcję i doprowadzić do braku zrostu.

Poza pidżamą, szczoteczką do zębów i osobistymi przedmiotami warto się odpowiednio przygotować do takiego zabiegu. Dwie kule łokciowe pozwolą łatwo i bez bólu chodzić po operacji. Czemu nie jedna? Chociaż to wydaje się wygodniejsze, to jedna kula łokciowa nie pozwala na pełne odciążenie stopy. Będziemy na niej stawać, co może spowodować ból a nawet przemieszczenie kości. Jest to szczególnie ważne w pierwszej dobie. But odciążający przodostopie, czyli tak zwany but gejszy. Jest to orteza pozwalająca na swobodne chodzenie po operacji palucha koślawego. Wymusza stawanie na pięcie i chroni świeżo przeciętą kość przed obciążeniem. Dobrze jest kupić trochę za duży ze względu na opatrunek pooperacyjny. Niektórzy kupują też dwie sztuki, drugą na zdrową stopę, żeby chodziło się równo. RTG, zdjęcie roentgenowskie to konieczność. Nie zawsze dostępne jest w archiwum elektronicznym szpitala, a lekarz ortopeda będzie go potrzebował, by optymalnie zaplanować cięcia i przebieg operacji. Skierowanie, to tylko formalność ale brak skierowania może spowodować dużo stresu, gorączkowego wydzwaniania do przychodni rejonowej i tym podobne nieprzyjemności. Nawet jeśli wysłaliśmy wcześniej skierowanie, warto je mieć przy sobie w formie papierowej. Coś do zabicia nudy, komputer, tablet, książkę. Niestety ale pobyt w szpitalu często się wiąże z długimi godzinami bezczynności, a telewizor na sali szpitalnej nie zawsze działa.

Operacja palucha koślawego nie jest długim zabiegiem. Całość może się zamknąć w okolicach 2 godzinach z obłożeniem, znieczuleniem i założeniem opatrunku. Tymczasem pobyt szpitalny może zajmować 3 dni, ze względu na przepisy NFZ lub nawet mniej niż jedną dobę w ośrodkach chirurgii jednego dnia. Zwykle wychodzi się następnego dnia rano. Czy operacja boli? Zabieg operacyjny palucha koślawego jest związany z osteotomią, czyli przecięciem kości. To w zasadzie jest wywołane chirurgicznie złamanie. Złamania niestety bolą. Oczywiście w szpitalu dostaje się całą baterię leków przeciwbólowych oraz recepty na leki do stosowania w domu. Niestety mimo to niektórzy pacjenci odczuwają dolegliwości bólowe. Na rutynowej kontroli po tygodniu jeszcze miny mają nietęgie, tymczasem na drugiej kontroli po 2 tyg. uśmiechają się już wszyscy. To bardzo indywidualne. Zwykle na kontroli po 2 tygodniach ściąga się szwy. Po tej kontroli można już zamoczyć stopę i wziąć normalny prysznic. Kość zrasta się wstępnie około 6 do 8 tygodni, jeśli wszystko przebiega zgodnie z planem. Opóźniony zrost może zając 12 tyg. Tymczasem pełna przebudowa kości, po której uzyskuje ona większą wytrzymałość niż przed zabiegiem, to proces trwający wiele miesięcy do 2 lat. O długości zwolnienia lekarskiego decyduje pacjent. Zależy to od indywidualnego samopoczucia i charakteru pracy. Zwykle wystawia się zwolnienie na 3 miesiące. Powrót do pełnej aktywności fizycznej również zajmuje od 3 do 6 miesięcy.

Paluch koślawy (hallux valgus) może nawrócić, jednakże proces ten jest bardzo powolny i trwa czasem dziesięciolecia. Jeśli nawrót choroby nastąpi kilka miesięcy czy tygodni po operacji, to konieczna jest rewizja (ponowna operacja w celu poprawy ustawienia kości). Na nawrót palucha koślawego wpływ ma wiele czynników. Na pierwszy plan wysuwa się jednak płaskostopie, które stanowi główną przyczynę tego schorzenia. Tymczasem płaskostopie leczy się wkładkami ortopedycznymi wykonanymi na miarę. Noszenie takich wkładek zmniejsza ryzyko nawrotu praktycznie całkowicie.

Wkładki ortopedyczne, gdy są wykonane na miarę, idealnie podpierają łuki stopy. Sprawia to, że stopa nie ma tendencji do poszerzania się a powikłania takie jak paluch koślawy, ostroga piętowa, czy metatarsalgia (ból podeszwy między palcami stóp) mają znacznie mniejsze szanse na wystąpienie. Po operacji zdecydowanie warto takie wkładki sobie zamówić.